Jak szacunek do siebie wpływa na nasze relacje z innymi?
- Wprowadzenie
Asertywność i poczucie własnej wartości to dwa niezwykle istotne elementy zdrowego funkcjonowania psychicznego, budowania relacji interpersonalnych oraz rozwoju osobistego. Są ze sobą ściśle powiązane i wzajemnie na siebie oddziałują.
Z perspektywy rozwoju osobistego można powiedzieć, że asertywność jest jednym z praktycznych przejawów poczucia własnej wartości, a jednocześnie narzędziem, które pomaga je wzmacniać.
To, w jaki sposób traktujemy siebie, przekłada się na to, jak pozwalamy traktować się innym. Jeżeli nie szanujemy własnych potrzeb, trudno nam konsekwentnie komunikować swoje granice. Jeżeli natomiast wierzymy, że jesteśmy wartościowi, łatwiej nam wyrażać swoje zdanie, odmawiać i podejmować decyzje zgodne z własnymi przekonaniami.
- Czym jest asertywność?
Asertywność to umiejętność wyrażania własnych myśli, emocji, potrzeb, opinii i granic w sposób otwarty, spokojny i stanowczy, przy jednoczesnym poszanowaniu praw oraz potrzeb innych ludzi.
Osoba asertywna:
- potrafi powiedzieć „nie” bez nadmiernego poczucia winy;
- wyraża własne zdanie, nawet jeśli różni się ono od opinii otoczenia;
- potrafi komunikować swoje potrzeby;
- nie pozwala na przekraczanie swoich granic;
- bierze odpowiedzialność za własne decyzje;
- nie potrzebuje nieustannej aprobaty innych;
- potrafi przyjmować krytykę bez traktowania jej jako oceny własnej wartości.
Warto podkreślić, że asertywność nie oznacza egoizmu, dominacji ani stawiania siebie ponad innymi. Oznacza równowagę między szacunkiem do siebie a szacunkiem do drugiego człowieka.
- Czym jest poczucie własnej wartości?
Poczucie własnej wartości to wewnętrzne przekonanie, że jestem osobą wartościową, zasługującą na szacunek, uwagę, miłość i dobre traktowanie – niezależnie od osiągnięć, opinii innych ludzi czy chwilowych niepowodzeń.
Osoba z adekwatnym poczuciem własnej wartości:
- akceptuje siebie wraz ze swoimi mocnymi i słabszymi stronami;
- nie uzależnia swojej wartości od ocen innych;
- potrafi dostrzegać własne sukcesy;
- traktuje błędy jako okazję do nauki;
- nie musi udowadniać swojej wartości poprzez ciągłe poświęcanie się dla innych;
- ma prawo do własnych potrzeb, emocji i granic.
Prawdziwe poczucie własnej wartości nie polega na przekonaniu, że jesteśmy lepsi od innych. Polega na świadomości, że jesteśmy równie ważni jak inni ludzie.
- Jakie są korelacje między asertywnością a poczuciem własnej wartości?
Relacja między tymi obszarami jest dwukierunkowa. Poczucie własnej wartości może wpływać na poziom asertywności, ale również rozwijanie zachowań asertywnych może wzmacniać przekonanie o własnej wartości.
Pierwsza zależność: poczucie własnej wartości wpływa na umiejętność stawiania granic.
Osoba, która zna swoją wartość, łatwiej komunikuje, na co się zgadza, a na co nie. Nie odczuwa konieczności spełniania wszystkich oczekiwań otoczenia, aby zasłużyć na akceptację.
Druga zależność: asertywność zmniejsza zależność od opinii innych.
Kiedy potrafimy wyrażać własne zdanie, przestajemy podporządkowywać swoje decyzje wyłącznie oczekiwaniom otoczenia. Uczymy się, że różnica zdań nie oznacza odrzucenia, a brak zgody drugiej osoby nie umniejsza naszej wartości.
Trzecia zależność: asertywność wzmacnia poczucie sprawczości.
Każda sytuacja, w której potrafimy zadbać o swoje potrzeby, powiedzieć „nie” lub wyrazić własne stanowisko, buduje doświadczenie sprawczości. Zaczynamy dostrzegać, że mamy wpływ na swoje życie i możemy podejmować decyzje zgodne z własnymi wartościami.
Czwarta zależność: niskie poczucie własnej wartości może utrudniać asertywność.
Osoby z obniżonym poczuciem własnej wartości często:
- boją się odrzucenia;
- unikają konfliktów;
- nadmiernie przepraszają;
- zgadzają się na rzeczy, których nie chcą;
- mają trudności z przyjmowaniem komplementów;
- odczuwają poczucie winy, kiedy stawiają własne potrzeby na pierwszym miejscu.
W takich sytuacjach uległość może być sposobem na uzyskanie akceptacji i uniknięcie napięcia w relacji.
Piąta zależność: asertywność buduje szacunek do samego siebie.
Kiedy nasze zachowanie jest zgodne z tym, co naprawdę myślimy i czujemy, zmniejsza się wewnętrzny konflikt. Nie musimy udawać, zgadzać się wbrew sobie ani rezygnować z własnych wartości. W ten sposób budujemy spójność wewnętrzną, która jest ważnym elementem zdrowego poczucia własnej wartości.
- Cena zgadzania się wbrew sobie – jak osłabiamy poczucie własnej wartości?
To jeden z najważniejszych mechanizmów, które warto zrozumieć podczas pracy nad asertywnością.
Za każdym razem, kiedy zgadzamy się na coś wbrew sobie, rezygnujemy z własnych potrzeb, przekonań lub granic, możemy stopniowo osłabiać poczucie własnej wartości.
Dlaczego?
Ponieważ nasze zachowanie zaczyna być sprzeczne z tym, co naprawdę czujemy i czego potrzebujemy. Wysyłamy sobie nieświadomy komunikat:
„To, czego chce druga osoba, jest ważniejsze niż to, czego ja potrzebuję”.
Jeżeli regularnie mówimy „tak”, kiedy wewnętrznie czujemy „nie”, możemy:
- tracić zaufanie do samych siebie;
- odczuwać frustrację i wewnętrzne napięcie;
- budować przekonanie, że nasze potrzeby nie są ważne;
- uzależniać swoje poczucie wartości od akceptacji innych;
- coraz bardziej oddalać się od własnych wartości i potrzeb;
- odczuwać żal do siebie i innych.
Jednorazowa sytuacja nie musi mieć poważnych konsekwencji. Jednak powtarzający się schemat rezygnowania z siebie może negatywnie wpływać na relację z samym sobą.
Warto zadać sobie pytanie:
Ile razy powiedziałam/powiedziałem „tak”, chociaż całym sobą czułam/czułem „nie”?
Ile razy zgodziłam/zgodziłem się na dodatkowe obowiązki, spotkanie, przysługę czy zachowanie, które mi nie odpowiadało, tylko dlatego, że bałam/bałem się kogoś rozczarować?
Każda taka sytuacja może być doświadczeniem, w którym stawiamy potrzeby innych ponad własnymi.
Kiedy mówię „tak” innym, a jednocześnie mówię „nie” sobie, stopniowo uczę się, że moje potrzeby nie mają znaczenia.
Dlatego asertywność jest tak ważna. Uczy nas, że możemy być dobrymi, empatycznymi i wspierającymi ludźmi, nie rezygnując przy tym z siebie.
Powiedzenie „nie” komuś może być najważniejszym „tak”, jakie możemy powiedzieć samym sobie.
- Trzy style zachowania a poczucie własnej wartości
W relacjach interpersonalnych wyróżniamy trzy podstawowe style zachowania:
Styl uległy
„Twoje potrzeby są ważniejsze niż moje”.
Osoba uległa często rezygnuje z własnego zdania, unika konfliktów i podporządkowuje się oczekiwaniom innych.
Możliwe konsekwencje:
- frustracja;
- poczucie krzywdy;
- przemęczenie;
- trudności w stawianiu granic;
- osłabienie szacunku do samego siebie.
Styl agresywny
„Moje potrzeby są ważniejsze niż twoje”.
Osoba agresywna narzuca swoje zdanie, nie uwzględnia potrzeb innych i próbuje osiągnąć cel kosztem drugiego człowieka.
Możliwe konsekwencje:
- konflikty;
- osłabienie relacji;
- brak wzajemnego szacunku;
- trudności w budowaniu zaufania.
Styl asertywny
„Moje potrzeby są równie ważne jak twoje”.
Osoba asertywna potrafi zadbać o siebie, jednocześnie szanując drugiego człowieka.
Możliwe konsekwencje:
- zdrowsze relacje;
- większa sprawczość;
- lepsza komunikacja;
- poczucie bezpieczeństwa;
- większy szacunek do siebie i innych.
- Jak rozwijać asertywność i wzmacniać poczucie własnej wartości?
Z perspektywy treningu rozwoju osobistego warto pracować równolegle nad przekonaniami, emocjami i zachowaniami.
Ćwiczenie 1. Moje prawo do…
Dokończ poniższe zdania:
- Mam prawo odmówić, ponieważ…
- Mam prawo mieć własne zdanie, ponieważ…
- Mam prawo popełniać błędy, ponieważ…
- Mam prawo zadbać o siebie, ponieważ…
- Mam prawo nie spełniać wszystkich oczekiwań innych, ponieważ…
- Mam prawo zmienić zdanie, ponieważ…
- Mam prawo być sobą, ponieważ…
Celem ćwiczenia jest uświadomienie sobie, że nie musimy zasługiwać na prawo do własnych potrzeb i granic.
Ćwiczenie 2. Nauka odmawiania
Przećwicz komunikaty asertywne:
- „Rozumiem, że tego potrzebujesz, ale nie mogę się tego podjąć”.
- „Nie odpowiada mi taka sytuacja”.
- „Potrzebuję czasu, żeby podjąć decyzję”.
- „Mam inne zdanie i chciałabym/chciałbym je przedstawić”.
- „Nie zgadzam się na takie traktowanie”.
- „Tym razem nie mogę pomóc”.
- „Dziękuję za propozycję, ale odmówię”.
Pamiętaj: nie musisz się nadmiernie tłumaczyć ani usprawiedliwiać swojej odmowy.
Ćwiczenie 3. Analiza własnych granic
Zastanów się i odpowiedz szczerze:
- W jakich sytuacjach zgadzam się wbrew sobie?
- Czego najbardziej się obawiam, kiedy chcę powiedzieć „nie”?
- Czy bardziej boję się rozczarować innych, czy rozczarować siebie?
- Jakie koszty ponoszę, kiedy nie komunikuję swoich potrzeb?
- Czy moje decyzje wynikają z moich wartości, czy z potrzeby aprobaty?
- Co zmieniłoby się w moim życiu, gdybym bardziej szanował/a własne granice?
Ćwiczenie 4. Moje małe asertywne kroki
Przez najbliższy tydzień obserwuj swoje zachowania.
Każdego dnia spróbuj:
- wyrazić własne zdanie;
- zakomunikować jedną potrzebę;
- odmówić czegoś, na co naprawdę nie masz ochoty;
- nie tłumaczyć się nadmiernie ze swojej decyzji;
- zauważyć sytuację, w której zadbałaś/zadbałeś o siebie.
Po każdym takim doświadczeniu zapisz, jak się czułaś/czułeś i czego się o sobie dowiedziałaś/dowiedziałeś.
- Podsumowanie – asertywność jako wyraz szacunku do siebie
Asertywność nie zaczyna się od słowa „nie”. Zaczyna się od wewnętrznego przekonania, że moje potrzeby, emocje, granice i zdanie mają znaczenie.
Nie muszę być idealna/idealny, żeby zasługiwać na szacunek.
Nie muszę wszystkim się podobać, żeby być wartościowym człowiekiem.
Nie muszę rezygnować z siebie, żeby utrzymać relację.
Nie muszę nieustannie udowadniać swojej wartości poprzez pomaganie, poświęcanie się i spełnianie oczekiwań innych.
Poczucie własnej wartości nie jest nagrodą za bycie lubianym, pomocnym, skutecznym czy bezkonfliktowym. Jest fundamentem, na którym możemy budować dojrzałe relacje – również z samym sobą.
Przesłanie trenerskie
„Kiedy nie potrafisz powiedzieć NIE innym, bardzo często mówisz NIE samemu sobie.
Asertywność to nie walka o to, żeby inni nas szanowali. To decyzja, że sami zaczynamy traktować siebie z szacunkiem.
Za każdym razem, kiedy stajesz po swojej stronie, wzmacniasz zaufanie do siebie i budujesz przekonanie, że Twoje potrzeby są ważne.
Nie musisz umniejszać innym, aby doceniać siebie. Nie musisz rezygnować z siebie, aby być dobrym człowiekiem.
JA TEŻ JESTEM WAŻNA. JA TEŻ JESTEM WAŻNY. MOJE POTRZEBY MAJĄ ZNACZENIE.
Bo człowiek, który zna swoją wartość, nie musi walczyć o miejsce w życiu innych kosztem siebie”.
Najważniejsza myśl do zapamiętania
Asertywność to umiejętność bycia w relacji z innymi bez utraty relacji z samym sobą.
Asertywność nie oddala nas od ludzi. Pomaga budować relacje, w których nie musimy tracić siebie.
💬 Jestem ciekawa/ciekawy Twojej refleksji: